Yo‘qolib ketish xavfidan qaytgan hayvonlar: insoniyat qutqara olgan 7 tur

 

Bir vaqtlar ular yo‘q bo‘lib ketishga bir qadam qolgandi. O‘rmonlar kesildi, brakonerlik kuchaydi, dengizlar ifloslandi. Olimlar ayrim turlarni 10–20 yil ichida butunlay yo‘qoladi deb taxmin qilgan edi.

Ammo kutilmagan narsa yuz berdi.

Insoniyatning aralashuvi, himoya dasturlari va qat’iy ekologik siyosat tufayli ayrim hayvonlar yo‘qolish yoqasidan qayta oldi. Bu maqolada biz ana shunday 7 ta hayvon haqida gapiramiz.

Dengiz suvsari

XX asr boshlarida mo‘ynasi uchun ommaviy qirilgan. Ularning soni keskin kamaygan.

Ammo xalqaro himoya qonunlari va ovni taqiqlash natijasida populyatsiya tiklana boshladi. Dengiz ekotizimi uchun ular juda muhim — ular dengiz kirpilarini nazorat qiladi va suv o‘tlarini saqlab qoladi.

Bengal yo‘lbarsi

Bir vaqtlar ularning soni 100 mingdan ortiq edi. XX asr oxiriga kelib esa 4 mingdan ham kam qoldi.

Asosiy sabablar:

 • Brakonerlik

 • O‘rmonlarning kesilishi

 • Yashash hududining qisqarishi

Bugungi kunda Hindiston va boshqa davlatlarda maxsus qo‘riqxonalar tashkil qilindi. Nazorat kuchaytirildi. Natijada ularning soni asta-sekin oshmoqda.

Oq karkidon

Oq karkidonlar shoxlari uchun ommaviy ravishda ovlangan. Ayrim davrda ularning soni 100 dan ham kam qolgan.

Himoya choralar:

 • Qurolli qo‘riqlash

 • Maxsus rezervatlar

 • Sun’iy ko‘paytirish dasturlari

Natijada ularning soni minglab boshga yetdi. Bu yovvoyi tabiatni himoya qilishdagi eng katta muvaffaqiyatlardan biri hisoblanadi.

Oq boshli dengiz burguti

AQSh ramzi hisoblangan bu qush DDT pestitsidi sabab deyarli yo‘qolgan edi.

Kimyoviy modda taqiqlangach va maxsus himoya dasturlari boshlanganidan so‘ng ularning soni barqarorlashdi.

Tog‘ gorillalari

Afrikadagi tog‘ hududlarida yashaydi. Brakonerlik va urushlar sabab soni keskin kamaygan.

Hozir:

 • Ekoturizm dasturlari

 • Mahalliy aholiga moliyaviy foyda

 • Qattiq nazorat

natijasida ularning soni 1000 dan oshdi.

 Kambur kit

Katta kitlar sanoat ovchilik davrida deyarli yo‘qolib ketgan edi.

1986-yilda xalqaro kit ovlashga moratoriy e’lon qilindi. Shundan so‘ng kambur kitlar soni tez tiklana boshladi.

Bu hayvonlar bizga muhim haqiqatni ko‘rsatadi:

Agar insoniyat xato qilsa — tabiat zarar ko‘radi.

Ammo insoniyat tuzatishga harakat qilsa — tabiat tiklanishi mumkin.

⸻

🟢 FAQ

1. Yo‘qolib ketish xavfi degani nima?

Bu tur soni juda kamayib, butunlay yo‘q bo‘lib ketish ehtimoli yuqori degani.

2. Qaysi tashkilotlar hayvonlarni himoya qiladi?

Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (IUCN), WWF va milliy parklar boshqarmalari.

3. Oddiy inson qanday yordam bera oladi?

Ekologik mahsulotlardan foydalanish, brakonerlikni qo‘llab-quvvatlamaslik, xayriya va ongli iste’mol.